جلال جلالى زاده
32
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
خبر واحد آن است كه موجب عمل است ، ولى موجب علم نيست ؛ چون احتمال خطا در آن به سبب سهو و نسيان وجود دارد . آمدى خبر واحد را همراه با قرينه مفيد علم مىداند ، ولى مىگويد چه اشكال دارد قرينهاى كه مفيد ظن است به خبرى كه مفيد ظن است ضميمه نماييم كه با افزودن قرينهها ظن بيشتر گشته و منجر به علم مىشود ، همچنانكه در خبر متواتر وجود دارد . ناميدن خبر واحد با اينكه برخى از اقسام آن راويانش بيشتر از يك نفر هستند ، نامگذارى اصطلاحى است و بر سه قسم است : مشهور ، عزيز و غريب . أ - مشهور : حديثى است كه بيشتر از دو نفر راوى از بيشتر از دو نفر روايت كرده باشند و شرطهاى متواتر را نداشته باشد و به سبب شهرت و وضوح به اين نام ناميده شده است . مانند حديث « المسلم من سلم المسلمون من لسانه و يده » . ب - عزيز : آن است كه گروهى از گروه ديگر روايت كرده باشند ، جز اينكه در برخى از طبقات تعداد آنها تنها دو نفر است ، به گونهاى كه تعداد آنها كمتر از دو نفر نيست . هرچند در بعضى از آنها بيشتر است و عزيز ناميدن آن به سبب كمياب بودن يا عزيز و قوى بودن به سبب سند ديگرى است . مانند حديث « لا يؤمن أحدكم حتى أكون أحب إليه من ولده و والده و الناس أجمعين » . ج - غريب يا فرد : آن است كه در همهى اسناد ، راوى آن يك نفر باشد و بر دو قسم است : 1 - غريب مطلق : آن است كه تنها يك نفر صحابه يا تابعى آن را روايت كرده باشد و به آن فرد مطلق هم مىگويند ، مانند حديث « ألولاء لحمة كلحمة النسب لا يباع و لا يوهب و لا يورث » كه عبد الله بن عمر آن را روايت كرده است . 2 - غريب نسبى : آن است كه به جز صحابى و تابعى ، راوى آن يك نفر باشد و نسبى ناميده شدن آن براى آن است كه مفرد بودن به نسبت شخص معين حاصل شده باشد ، هرچند حديث خودش مشهور باشد : يعنى در روايتهاى ديگر يك نفر آن را روايت